Përmbledhje:
- AI nuk është problem kur na ndihmon të mendojmë më mirë, por bëhet rrezik kur mendon në vendin tonë.
- Studimet e para tregojnë se përdorimi i tepruar i AI mund të dobësojë këmbënguljen, kreativitetin dhe mendimin kritik.
- Sfida nuk është ta ndalojmë AI, por të mos humbasim aftësinë për të menduar pa të.
A po na bën inteligjenca artificiale më pak të zgjuar, apo thjesht po na lejon të përdorim mendjen për gjëra më të rëndësishme? Business Insider e ngre këtë pyetje duke u bazuar te studimet e para mbi ndikimin e AI gjeneruese në mënyrën si mendojmë, shkruajmë, mësojmë dhe zgjidhim probleme. Përfundimi nuk është ende i prerë, sepse kërkimet janë të reja dhe shumë prej tyre kërkojnë më shumë kohë për t’u konfirmuar, por sinjalet e para nuk janë aq optimiste sa narrativa e zakonshme e industrisë së teknologjisë.
Business Insider e lidh debatin me atë që dikur u quajt “Google effect”, pra prirja e njerëzve për të mbajtur mend më shumë vendin ku gjendet informacioni sesa vetë informacionin, kur e dinë se mund ta gjejnë lehtë online. Por AI është ndryshe nga Google, sepse nuk na jep vetëm akses te informacioni, por mund të shkruajë, përmbledhë, arsyetojë, sugjerojë ide dhe të marrë përsipër pjesë të vetë procesit të mendimit. Siç shpjegon artikulli i Business Insider, disa ekspertë e shohin këtë si një formë më të thellë të “cognitive offloading”, ku njeriu nuk delegon vetëm kujtesën, por edhe përpjekjen mendore.
Një nga shqetësimet kryesore lidhet me edukimin. Business Insider përmend kërkime ku studentët që përdorën mjete AI për ese apo ushtrime performuan më mirë gjatë përdorimit të mjetit, por më dobët kur iu hoq ndihma. Në një studim të cituar nga artikulli, nxënës që përdorën një tutor të ngjashëm me ChatGPT për matematikë patën rezultate më të dobëta më pas sesa ata që nuk kishin pasur akses te AI, ndërsa studime të tjera sugjerojnë se përdorimi i AI mund të ulë këmbënguljen për të zgjidhur vetë probleme të vështira.
Kjo nuk do të thotë se AI duhet parë si armik i të mësuarit. Problemi është mënyra e përdorimit. Një sistem që jep menjëherë përgjigjen e plotë mund të jetë shumë i dobishëm për produktivitetin, por jo gjithmonë për zhvillimin e aftësive. Nëse një nxënës, student apo punonjës mësohet që AI ta bëjë hapin e vështirë në vend të tij, atëherë aftësi si analiza, kujtesa, kreativiteti dhe durimi për të punuar mbi një ide mund të mos stërviten më si më parë.
Business Insider përmend edhe ndikimin te kreativiteti, duke iu referuar kërkimeve mbi esetë universitare, ku tekstet e ndihmuara nga AI mund të kenë gjuhë më të larmishme, por më pak ide të reja në krahasim me shkrimet njerëzore. Kjo është ndoshta pika më e rëndësishme për epokën e AI. Nuk mjafton që një tekst të tingëllojë bukur, i saktë dhe i rrjedhshëm. Pyetja është nëse pas tij ka ende mendim origjinal, përpjekje personale dhe aftësi për të ndërtuar ide nga zero.
Për Zero Day, mesazhi është i qartë. AI nuk po na bën automatikisht më budallenj, por mund të na bëjë më pasivë nëse e përdorim si zëvendësim të mendimit dhe jo si mjet ndihmës. Sfida e vërtetë nuk është të ndalojmë AI, por të mësojmë si ta përdorim pa humbur aftësitë që na bëjnë të mendojmë vetë.
