Përmbledhje:
- AI po hyn në hapësirën fetare, njerëzit po përdorin chatbot-e për këshilla shpirtërore, pyetje morale dhe shpjegime mbi besimin, sepse shpesh ndihen më pak të gjykuar nga një makineri sesa nga një autoritet njerëzor.
- Komunitetet fetare po përpiqen të ndërtojnë ose ndikojnë AI-në, sepse modelet e përgjithshme mund të japin përgjigje të pasakta, të njëanshme ose të shkëputura nga traditat konkrete fetare.
- Një nga rreziqet është që AI të gabojë për fenë, dhe kur një chatbot është shumë bindës, mund të ndikojë vendime intime për moralin, identitetin dhe besimin pa pasur përgjegjësi njerëzore pas përgjigjes.
Inteligjenca artificiale nuk po ndryshon vetëm punën, arsimin, median apo financën. Po hyn edhe në një nga hapësirat më personale të njeriut: fenë.
Një artikull i The Economist trajton pikërisht këtë ndryshim.
AI po ndryshon mënyrën si njerëzit kërkojnë këshilla shpirtërore, ndërsa komunitetet fetare po përpiqen të ndikojnë mënyrën si AI flet për besimin, moralin dhe vlerat. Pyetja kryesore nuk është më vetëm teknologjike, por njerëzore, a mund të bëhet chatbot-i një lloj këshilltari fetar, apo kjo është një vijë që nuk duhet kaluar?
Kjo nuk është më fantazi. Associated Press ka raportuar për aplikacione dhe chatbot-e fetare si “AI Jesus”, “Magisterium AI” dhe “BuddhaBot”, ku përdoruesit bëjnë pyetje për besimin, lutjen, mëkatin, moralin apo dhimbjen personale. Në disa raste, njerëzit i përdorin këto mjete sepse ndihen më pak të gjykuar nga një chatbot sesa nga një autoritet fetar njerëzor.
Për ta kuptuar thjesht, dikur një besimtar shkonte te prifti, imami, murgu apo një figurë shpirtërore për këshillë. Sot, disa përdorues hapin një chatbot dhe pyesin: “Çfarë duhet të bëj?”, “A është kjo e drejtë?”, “Si ta kuptoj këtë dhimbje?”, “A më fal Zoti?”. Kjo e ndryshon marrëdhënien mes besimtarit dhe autoritetit fetar.
Por rreziku është i madh. Një chatbot mund të tingëllojë i sigurt, i qetë dhe bindës, por nuk është domosdoshmërisht autoritet fetar. Ai mund të përziejë doktrina, të japë përgjigje të pasakta, të thjeshtojë çështje shumë të ndjeshme ose të flasë për besimin në mënyrë që nuk përputhet me një traditë konkrete.
Kjo është arsyeja pse disa komunitete fetare po ndërtojnë mjetet e tyre. AP raporton se “Magisterium AI” është trajnuar mbi mijëra dokumente katolike për t’u dhënë përdoruesve përgjigje që lidhen me traditën katolike, ndërsa projekte të tjera kërkojnë të krijojnë chatbot-e të lidhura me besime të ndryshme.
Nga ana tjetër, studiuesit po paralajmërojnë se modelet e mëdha AI nuk janë neutrale kur flasin për fenë. Një konsorcium akademik ku përfshihet Baylor University ka publikuar benchmark-un AllFaith, një set testesh për të parë si modelet AI trajtojnë pyetje për besime të ndryshme. Sipas Baylor, modelet aktuale kanë boshllëqe dhe njëanshmëri në mënyrën si u përgjigjen pyetjeve fetare.
Edhe TechXplore, duke raportuar mbi këtë kërkim, shkruan se modelet e mëdha shpesh e anashkalojnë ose e trajtojnë dobët dimensionin fetar në përgjigjet e tyre. Kjo ka rëndësi sepse feja nuk është temë periferike, për miliarda njerëz, ajo ndikon identitetin, vendimet morale, familjen, politikën dhe mënyrën si kuptohet jeta.
Në një tjetër studim akademik, kërkuesit gjetën se modelet AI mund të japin këshilla të pabalancuara kur pyeten për kalimin nga një fe në një tjetër. Me fjalë të thjeshta, një chatbot mund të favorizojë ose dekurajojë disa zgjedhje fetare në mënyrë të padukshme për përdoruesin.
AI nuk jep vetëm informacion, por mund të ndikojë bindje. Dhe kur tema është feja, ndikimi nuk është i vogël. Një përgjigje e gabuar, e njëanshme apo shumë bindëse mund të prekë vendime shumë personale.
Por ka edhe një anë tjetër. Për shumë komunitete fetare, AI mund të jetë mjet i dobishëm, mund të ndihmojë në përkthime, edukim, kërkim në tekste të vjetra, shpjegime për të rinjtë, akses për njerëz që jetojnë larg komunitetit të tyre fetar apo për ata që kanë turp të pyesin drejtpërdrejt. Pra AI mund të ndihmojë fenë të komunikojë më mirë, por a e zëvendëson domosdoshmërisht njeriun që mban përgjegjësi shpirtërore?!
