Përmbledhje:
- Macron dhe Tedros argumentojnë se mjediset digjitale ndikojnë drejtpërdrejt te shëndeti, gjumi, marrëdhëniet, zhvillimi emocional dhe siguria e fëmijëve.
- Zgjidhja nuk është të jemi kundër teknologjisë, por të kërkojmë dizajn të përshtatshëm për moshën, transparencë, kufizime më të forta dhe përgjegjësi reale nga platformat.
- Mesazhi kryesor është se fëmijët nuk mund të trajtohen si përdorues të zakonshëm, sepse ata janë më të ndjeshëm ndaj algoritmeve, marketingut, varësisë, manipulimit dhe përmbajtjeve të dëmshme.
Fëmijëria po ndryshon nga teknologjia më shpejt se sa po ndryshojnë rregullat që duhet ta mbrojnë atë. Sot, fëmijët mësojnë, luajnë, komunikojnë, krijojnë identitet dhe ndërtojnë marrëdhënie brenda mjediseve digjitale që nuk janë gjithmonë të ndërtuara për mirëqenien e tyre. Ato janë shpesh të ndërtuara për vëmendje, angazhim dhe monetizim.
Në një artikull për Project Syndicate, Emmanuel Macron dhe Tedros Adhanom Ghebreyesus argumentojnë se mjediset digjitale janë bërë përcaktues të rëndësishëm të shëndetit, sidomos për fëmijët dhe të rinjtë. Kjo nuk do të thotë se teknologjia është vetëm e dëmshme. Ajo mund të hapë mundësi për mësim, komunikim, akses në shërbime shëndetësore, kreativitet dhe përfshirje, veçanërisht për fëmijët që jetojnë në zona të largëta ose përballen me përjashtim në jetën offline.
Por përfitimet nuk janë automatike. Ato varen nga mënyra si ndërtohen platformat, kush i kontrollon ato dhe çfarë interesi vendoset i pari. Nëse një platformë projektohet për ta mbajtur fëmijën sa më gjatë para ekranit, atëherë problemi nuk është vetëm koha e përdorimit. Problemi është arkitektura e vetë mjedisit digjital.
Autorët theksojnë se shumë qeveri po e shohin mbrojtjen e fëmijëve online si çështje të shëndetit publik. Australia ka vendosur kufizime për llogaritë e fëmijëve nën 16 vjeç në rrjete sociale, Franca po avancon legjislacion për ndalimin e aksesit për nën 15 vjeç, ndërsa vende të tjera si Indonezia, Spanja, Irlanda, Britania dhe Kanadaja po diskutojnë ose zbatojnë masa të ngjashme. Këto lëvizje tregojnë se debati nuk është më vetëm familjar. Është bërë institucional.
Rreziqet janë të shumta. Ekspozimi i përsëritur ndaj përmbajtjeve të dhunshme, seksuale, diskriminuese ose stereotipizuese mund të ndikojë mënyrën si fëmijët kuptojnë veten dhe botën. Algoritmet mund të promovojnë përmbajtje që rrit vëmendjen, jo saktësinë. Mbledhja e të dhënave personale, profilizimi dhe marketingu i synuar krijojnë shqetësime për privatësinë, manipulimin dhe mirëqenien.
Artikulli përmend edhe lidhjen mes ekspozimit të tepërt digjital dhe problemeve si ankthi, depresioni, gjumi i dobët, agresiviteti dhe në raste më të rënda mendimet vetëvrasëse, sidomos te adoleshentët më të cenueshëm. Rreziqet shtohen edhe nga shfrytëzimi seksual online, deepfake-et, imazhet abuzive të krijuara me AI dhe bullizmi digjital.
Por autorët bëjnë një dallim të rëndësishëm. Mirëqenia e fëmijëve nuk sigurohet vetëm duke hequr përmbajtjet më të rënda ose më të paligjshme. Fëmijët kanë nevojë për marrëdhënie të qëndrueshme, kufij të përshtatshëm, aktivitet fizik dhe lidhje reale jashtë ekranit. Pra siguria digjitale nuk është vetëm filtër për dëmin. Është mënyrë për të ndërtuar një mjedis që nuk e zëvendëson zhvillimin e shëndetshëm.
AI gjenerative e bën këtë edhe më urgjente. Ajo mund të ndihmojë në arsim, aksesueshmëri dhe shëndet, por ndikimi afatgjatë mbi marrëdhëniet, empatinë dhe vetërregullimin e fëmijëve mbetet i paqartë. Prandaj një qasje e kujdesshme nuk është kundër inovacionit. Është pro fëmijëve.
Në thelb, mesazhi i artikullit është i thjeshtë dhe i fortë. Fëmijët nuk janë përdorues të zakonshëm. Nuk janë treg i kapur, as mall për platformat dhe as subjekte eksperimenti për teknologji që ndryshojnë çdo muaj.
Nëse bota digjitale është bërë pjesë e fëmijërisë, atëherë duhet të ndërtohet me të njëjtën përgjegjësi që kërkojmë nga shkolla, shëndetësia dhe hapësirat publike ku rriten fëmijët.
