Mesazhet kryesore
- Kryesisht në Amerikë, përmes Facebook dhe Instagram, mashtrimi nuk vjen më si mesazh anonim, por si reklamë e sponsorizuar me fytyra të besueshme dhe zëra të manipuluar nga AI.
- Të moshuarit po targetohen me premtime për para, ndihma qeveritare, karta përfitimi dhe pagesa shëndetësore që në realitet nuk ekzistojnë.
- Një klikim i vetëm mund t’i çojë drejt formularëve ku dorëzojnë të dhëna personale, bankare dhe shpesh edhe kursimet e tyre.
- Rreziku më i madh është se këto mashtrime nuk duken si mashtrime, por si njoftime zyrtare që platformat i lejojnë të qarkullojnë për ditë apo javë.
Si po mashtrohen të moshuarit në Facebook
Mashtrimet online nuk vijnë më vetëm në formën e një emaili të dyshimtë apo një mesazhi të shkruar keq. Sot ato shfaqen si reklama të kuruara, me video bindëse, me fytyra të njohura dhe me gjuhë që duket zyrtare. Pikërisht këtë tregon edhe hetimi i Tech Transparency Project për reklamat mashtruese që qarkullojnë në platformat e Meta-s.
Mekanizmi është i thjeshtë, por shumë efektiv. Një i moshuar sheh në Facebook një video ku duket sikur një figurë publike po njofton një përfitim të ri financiar. Reklama mund të premtojë një çek stimulimi, një kartë shpenzimi, një pagesë shëndetësore, një rritje përfitimi apo një ndihmë të posaçme për pensionistët. Mesazhi jepet me tone urgjente dhe me fjalë që krijojnë presion, si “apliko tani”, “afati mbaron sot”, “kontrollo nëse kualifikohesh” ose “fondet janë të kufizuara”.
Në pamje të parë, reklama duket si informacion publik. Ajo përdor ngjyra, simbole, fjalor dhe elemente grafike që i ngjajnë njoftimeve zyrtare. Për një përdorues që nuk ka njohuri teknologjike, është e vështirë të dallojë se videoja është manipuluar dhe se personi në ekran nuk po e thotë realisht atë që dëgjohet. Deepfake-u e bën mashtrimin më të rrezikshëm, sepse krijon iluzionin se mesazhi vjen nga dikush me autoritet.
Pas klikimit, përdoruesi zakonisht dërgohet në një faqe tjetër ku i kërkohet të plotësojë të dhëna. Fillimisht mund të kërkohen emri, mosha, adresa, emaili apo numri i telefonit. Më pas mund të kërkohen të dhëna më të ndjeshme, si informacion bankar, numër sigurimi, të dhëna shëndetësore ose pagesa të vogla “verifikimi”. Në këtë pikë, mashtrimi mund të kthehet në humbje reale parash, vjedhje identiteti ose përdorim të të dhënave për skema të tjera.
Të moshuarit janë më të ekspozuar ndaj këtyre mashtrimeve sepse shpesh kanë më shumë besim te njoftimet që duken institucionale. Ata mund të mos jenë mësuar me teknikat e reja të manipulimit vizual dhe mund të mos e kuptojnë se një video mund të prodhohet apo ndryshohet me inteligjencë artificiale. Për më tepër, reklamat shfrytëzojnë nevoja reale. Pensionet, kujdesi shëndetësor, ndihmat sociale dhe kostot e jetesës janë tema që prekin drejtpërdrejt këtë grupmoshë.
Sipas TTP, dhjetëra reklamues të dyshuar kanë shpenzuar miliona dollarë në platformat e Meta-s për reklama të tilla. Disa reklama janë hequr, por shpesh vetëm pasi kanë qarkulluar për një kohë të gjatë dhe kanë arritur audienca shumë të mëdha.
Në thelb, ky nuk është vetëm një problem teknologjie. Është problem besimi, përgjegjësie dhe mbrojtjeje të përdoruesve. Kur mashtrimi shfaqet si reklamë e sponsorizuar në një platformë të madhe, ai nuk duket më si mashtrim, por si informacion.
