Përmbledhje:
- OpenAI po diskuton mundësinë që qeveria amerikane të marrë rreth 5 për qind të kompanisë, si mënyrë për ta lidhur pasurinë e krijuar nga AI me interesin publik.
- Ideja mund të ulë presionin politik ndaj OpenAI, por hap një debat të madh për kufirin mes kompanive që ndërtojnë AI dhe shtetit që duhet t’i rregullojë ato.
- Nëse qeveria bëhet aksionere në kompanitë më të fuqishme të AI, pyetja nuk është më vetëm kush fiton nga teknologjia, por edhe kush e kontrollon atë.
OpenAI po diskuton një ide që mund të ndryshojë marrëdhënien mes inteligjencës artificiale dhe shtetit amerikan. Sipas The Guardian dhe Reuters, kompania është në bisedime të hershme për t’i dhënë qeverisë amerikane rreth 5 për qind të aksioneve të saj. Në pamje të parë, kjo duket si një marrëveshje financiare. Në realitet, është shumë më tepër se kaq.
Ideja vjen në një moment kur AI po krijon pasuri të jashtëzakonshme për një grup të vogël kompanish, ndërsa publiku po përballet me frikë për vendet e punës, kostot e energjisë, sigurinë dhe kontrollin mbi teknologjinë. Sam Altman ka folur më herët për nevojën që përfitimet e AI të shpërndahen më gjerë, jo të mbeten vetëm te investitorët, themeluesit dhe kompanitë e mëdha teknologjike.
Modeli që po përmendet është i ngjashëm me Alaska Permanent Fund, ku qytetarët marrin përfitime nga pasuria e krijuar prej burimeve natyrore. Në këtë rast, burimi nuk është nafta. Është inteligjenca artificiale. Nëse AI bëhet një nga motorët më të mëdhenj ekonomikë të shekullit, pyetja është nëse publiku duhet të marrë një pjesë direkte nga kjo pasuri.
Por kjo ide hap edhe një problem të madh. Qeveria amerikane nuk është thjesht një investitor i zakonshëm. Ajo është edhe rregullatori, klienti, financuesi i kërkimit, mbikëqyrësi i sigurisë kombëtare dhe aktori që vendos kufizime për eksportin e teknologjive të avancuara. Nëse e njëjta qeveri bëhet aksionere në OpenAI, kufiri mes interesit publik dhe interesit financiar bëhet më i ndërlikuar.
Nga njëra anë, një pjesë shtetërore mund të shihet si mënyrë për t’i dhënë qytetarëve akses te fitimet e AI. Nëse kompanitë e AI arrijnë vlera trilionëshe, publiku do të mund të përfitonte nga rritja, jo vetëm të përballonte pasojat. Kjo mund ta ulë zemërimin ndaj Big Tech dhe të krijojë një narrativë më të pranueshme, ku AI nuk duket si pasuri private e ndërtuar mbi të dhëna, punë dhe infrastrukturë publike.
Nga ana tjetër, kjo mund të krijojë varësi të rrezikshme mes shtetit dhe kompanive që duhet të mbikëqyren. Nëse qeveria ka interes financiar që OpenAI të rritet, a do të jetë po aq e ashpër kur duhet ta kufizojë. Nëse një model paraqet rrezik sigurie, a do të vendosë shteti si rregullator apo si aksioner që nuk do të dëmtojë vlerën e kompanisë. Këto pyetje nuk janë teorike, sepse modelet më të fuqishme të AI tashmë po trajtohen si çështje sigurie kombëtare.
Raportimet thonë se ideja mund të shtrihet edhe te kompani të tjera si Anthropic, Google apo Meta, megjithëse nuk është e qartë nëse ato do të pranonin. Kjo do ta kthente AI në një sektor ku shteti amerikan mund të ketë pjesë financiare direkte në kompanitë më të rëndësishme të industrisë. Një lëvizje e tillë do të ishte shumë ndryshe nga modeli klasik i Silicon Valley, ku shteti financon kërkimin, por fitimi përfundon kryesisht te tregu privat.
Në thelb, ky lajm tregon se AI po kalon në një fazë ku nuk mjafton më të flitet vetëm për inovacion. Tani flitet për pronësi, kontroll, përfitim publik dhe pushtet ekonomik.
Deri dje, pyetja ishte kush do ta ndërtojë modelin më të fuqishëm.
Tani pyetja po bëhet kush do të marrë pjesë në pasurinë që ai model krijon.
